Próchnica zębów to jedna z najczęstszych chorób wieku dziecięcego1, która pociąga za sobą poważne skutki zdrowotne i duże koszty leczenia2. Obserwuje się ją u dzieci w coraz młodszym wieku, już w zębach mlecznych, a nawet u dzieci w wieku przedszkolnym2. Gdy pojawi się próchnica, wymagana jest pilna diagnostyka i intensywne leczenie2. Jak wygląda próchnica u dziecka? Czy do jej rozwoju może doprowadzić niedobór witaminy D? Odpowiadamy!

Próchnica u dziecka – charakterystyka

Próchnica u dzieci może pojawić się niedługo po wyrżnięciu zęba lub zębów mlecznych. Na początku zajmuje siekacze, a później w miarę wyrzynania atakuje kolejne grupy zębów. Pojawia się na powierzchniach wargowych w okolicy szyjki zęba, a także na powierzchniach żujących zębów trzonowych, kolejno obejmuje wszystkie powierzchnie zębów mlecznych, które są już obecne w jamie ustnej dziecka3.

Co ważne, próchnica u dzieci ma bardzo szybki, ostry i niezahamowany przebieg. Najpierw zniszczeniu ulega cała powierzchnia korony zęba, co sprawia ogromny ból, a potem dochodzi do obumarcia i wystąpienia zgorzeli miazgi zęba3.

Dla uzębienia mlecznego charakterystyczna jest próchnica wczesnego okresu dzieciństwa, inaczej próchnica butelkowa3. Dotyczy ona ok. 15% niemowląt i małych dzieci do 3. roku życia, które są dalej karmione smoczkiem i zasypiają z butelką. Próchnicotwórcze działanie mają także butelki ze smoczkiem i kubeczki z ustnikiem, z których maluchy piją słodkie napoje. Na wystąpienie próchnicy butelkowej najbardziej narażone są dzieci, które piją z butelki w nocy, bo podczas snu wydzielanie śliny jest wolniejsze, a jej ochronne działanie neutralizujące kwasy mniejsze3.

Kiedy występuje próchnica u dzieci?

Do próchnicy wczesnej predysponują głównie dzieci wcześnie ząbkujące, więc choroba może rozwinąć się w 1. roku życia2. Co istotne, możliwa jest próchnica u dziecka karmionego piersią, a także mlekiem modyfikowanym.

Największy przyrost częstości występowania ma miejsce później, między 2. a 4. rokiem życia. Próchnica u dziecka 2-letniego i starszego wygląda dokładnie tak samo, jak u niemowlaka. Jeżeli chodzi o zęby stałe, to w ich przypadku proces choroby zaczyna się od razu po ich pojawieniu się, czyli ok. 6 roku życia2.

Próchnica u dziecka – objawy

Na początku na błyszczącej powierzchni szkliwa zęba pojawia się kredowobiała matowa, tzw. plama próchnicowa. Z czasem robi się szorstka, ciemnieje, a odwapniona warstwa szkliwa załamuje się, przez co powstaje w zębie ubytek próchnicowy. Plama próchnicowa, jako próchnica początkowa, występuje wyłącznie w szkliwie, dzięki czemu jest odwracalna3.

Wyróżnić można 3 rodzaje próchnicy3:

  • powierzchowna – występuje płytki ubytek jedynie w obrębie szkliwa,
  • średnia – ubytek obejmuje szkliwo i zębinę, bez miazgi (nerwu zęba),
  • głęboka – sięga bardzo blisko nerwu zęba.

Co powoduje próchnicę u dziecka?

W procesie powstawania próchnicy znaczenie mają takie czynniki jak2:

  • obecność bakterii kwasotwórczych (głównie szczepów Streptococcus mutans i S. sobrinus),
  • obecność w jamie ustnej węglowodanów, które są substratami dla bakterii, w dodatku są rozkładane do kwasów niszczących szkliwo,
  • indywidualna skłonność do odwapnienia (podatność tkanek zęba na uszkodzenie),
  • czas oraz częstość oddziaływania szkodliwych czynników.

Próchnica u dziecka – czy może być objawem niedoboru witaminy D3?

Niedobór witaminy D może powodować wystąpienie w okresie rozwojowym zaburzenia mineralizacji zębów oraz pogorszenie jakości szkliwa w efekcie zwiększając jego podatność na próchnicę4. Rozpoznanie próchnicy u dzieci starszych może sugerować, że witamina D jest naniskim poziomie, ale w okresie dużo wcześniejszym, czyli zanim pojawił się problem stomatologiczny4.

Jeżeli zatem u dziecka aktualnie stwierdzony zostanie niedobór witaminy D, to prawdopodobnie występował on u niego już w przeszłości, w okresie pozapłodowym lub płodowym. Choć wprowadzone zostały zasady profilaktyki niedoboru witaminy D, to problem niedoboru witaminy D u matek i płodów nadal występuje i najczęściej jest on następstwem niewłaściwej suplementacji4.

Jak leczy się próchnicę u dziecka?

W przypadku próchnicy u dzieci bardzo ważny jest czas reakcji – w razie zaobserwowania pierwszych objawów należy jak najszybciej udać się z dzieckiem do dentysty. Najlepiej jednak chodzić z pociechą na regularne kontrole, tak aby od razu można było wychwycić wszelkie niepokojące zmiany w obrębie zębów.

Wczesne rozpoznanie próchnicy pozwala podjąć kroki prowadzące do odwrócenia procesu patologicznego i ponownej remineralizacji szkliwa. Jeśli powstanie ubytek, jedyną metodą jest jego wypełnienie, zatem w grę wchodzi leczenie inwazyjne2. Duża próchnica u dziecka może doprowadzić do tego, że konieczne będzie usunięcie zęba. Stomatolog jednak zawsze dobiera formę leczenia stosowną do potrzeb dziecka.

Próchnica u dziecka – zapobieganie

Do najważniejszych zasad profilaktyki próchnicy u dzieci należą2:

  • przestrzeganie zasad higieny jamy ustnej (dostosowanie odpowiednich środków higieny, opanowanie prawidłowej techniki mycia zębów, regularne mycie zębów),
  • stosowanie zdrowej, odpowiednio zbilansowanej diety (ograniczenie produktów zawierających cukry proste, soków owocowych oraz twardych pokarmów wzmagających produkcję śliny),
  • walka z niedożywieniem i otyłością,
  • uzupełnianie związków fluoru (podaż endo- i egzogenna),
  • zabiegi profilaktyczne (lakowanie bruzd zębów trzonowych, wczesne leczenie zmian, usuwanie kamienia nazębnego).

Ważne jest także, aby podawać dziecku produkty bogate w witaminę D, ponieważ mają duży wpływ na rozwój prawidłowych tkanek zęba. Normy witaminy D dla niemowląt od 0 do 11 miesiąca życia wynoszą 10 μg/dobę, natomiast dla pozostałych dzieci 15 μg/dobę5.

Bibliografia:
1. Schroth RJ, Lavelle C, Tate R i wsp., Prenatal Vitamin D and Dental Ceries in Infants, Pediatrics 2014 tom 133, str. 1277-1284
2. Stodolak A., Fuglewicz A., Zapobieganie próchnicy zębów u dzieci i młodzieży oraz promocja zdrowia jamy ustnej – rola pracowników służby zdrowia, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, Tom 20, Nr 1, 76–81.
3. Adamowicz-Klepalska B., Próchnica zębów mlecznych, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2016.
4. Karwat I., Kołłątaj W., Kołłątaj B. i in., Kliniczne i laboratoryjne wykładniki niedoboru witaminy D u dzieci i młodzieży ze zmianami próchnicowymi zębów, Probl Hig Epidemiol 2013, 94(1): 122-129.
5. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K. i in., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, 2020.

Korzystanie z serwisu nie zastępuje diagnozy lekarza czy konsultacji farmaceuty, zaleceń lekarza, czy farmaceuty co do przyjmowania leków, a także treści ulotki i Charakterystyki Produktu Leczniczego. Dołożyliśmy wszelkich starań, aby opublikowane opracowania były najwyższej jakości i odpowiadały potrzebom czytelników, a również były zgodne z obowiązującymi przepisami i wytycznymi. Nie ponosimy odpowiedzialności za własne decyzje użytkowników, mogące mieć wpływ na ich zdrowie, prowadzoną działalność gospodarczą lub zawodową.

Jednym z naturalnych sposobów dostarczania organizmowi witaminy D jest pożywienie. W których produktach spożywczych jest jej najwięcej? Czy ilości witaminy D zawarte w jedzeniu pokrywają zapotrzebowanie na tę witaminę w...
Dlaczego odpowiedni poziom witaminy D3 jest tak istotny dla rozwoju niemowląt oraz dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym? Jakie objawy mogą świadczyć o niedoborze tej witaminy u dziecka? W jakiej...
Witamina D3, zwana "witaminą słońca", jest niezwykle istotna dla prawidłowego wzrostu i rozwoju dzieci już od pierwszych miesięcy ich życia. Wytwarzana jest w skórze pod wpływem promieni słonecznych. Dlatego też...