Jak sprawdzić poziom witaminy D3 i jakie płyną z tego korzyści?

W celu dokonania pomiaru stężenia witaminy D₃ w organizmie zwykle oznacza się poziom kalcydiolu – jednego z jej metabolitów, który powstaje w wątrobie¹. Badanie to wykonuje się z krwi i bywa zalecane profilaktycznie u osób zdrowych, ale najczęściej przeprowadza się je u pacjentów z grup  ryzyka, u których występują objawy niedoboru.

Niektóre wskazania do badania poziomu witaminy D₃

• Choroby kości (np. osteomalacja, osteopenia, osteoporoza, krzywica)
• Bóle i osłabienie mięśni
• Ograniczona ekspozycja na słońce (np. częste przebywanie w pomieszczeniach)
• Osłabienie odporności
• Przewlekłe zmęczenie, obniżenie nastroju
• Niedożywienie
• Nadwaga i otyłość
• Zaburzenia wchłaniania substancji pokarmowych (np. choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia)
• Choroby nerek i wątroby
• Przyjmowanie leków ograniczających przyswajanie witaminy D₃^2,3

Czy badanie jest darmowe?

Badanie można wykonać w ramach NFZ. W tym celu należy najpierw wybrać się do lekarza rodzinnego po skierowanie do specjalisty – np. do poradni endokrynologicznej lub zaburzeń metabolicznych. Kontrolę stężenia mogą zalecić również inni lekarze zajmujący się chorobami, w których niedobór witaminy D₃ wiąże się bezpośrednio z dolegliwością, w tym: ortopeda, reumatolog, gastrolog czy nefrolog. Ostatnim warunkiem otrzymania darmowego świadczenia jest wykonanie badania w laboratorium, które podpisało umowę z poradnią wystawiającą skierowanie.

Innym sposobem na wykonanie badania poziomu witaminy D₃ bez dodatkowych opłat jest skorzystanie z pracowniczego abonamentu w jednej z sieci placówek medycznych, takich jak LuxMed czy Medicover. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdy pakiet oferuje taką usługę.

Można również śledzić informacje na temat programów profilaktycznych finansowanych przez NFZ lub samorządy, które oferują bezpłatne badanie witaminy D₃ – zwykle dla osób z określonych grup ryzyka, np. chorych na osteoporozę.

Ile kosztuje wykonanie badania prywatnie?

Jak wygląda badanie?

Do punktu pobrań można przyjść o dowolnej porze dnia i nie trzeba być na czczo – chyba że przy okazji wykonywane będą inne testy, wymagające specjalnych przygotowań. Warto jednak zachować co najmniej 2–3 godzinny odstęp między posiłkiem a wizytą w punkcie. Bezpośrednio przed można wypić szklankę wody, co ułatwi pobranie krwi. Jeśli przyjmujesz suplementację, nie musisz też przerywać jej stosowania, chyba że lekarz zaleci inaczej. Badanie często ma na celu sprawdzenie, czy obecna dawka jest skuteczna.

Te same zalecenia dotyczą badań wykonywanych w domu przez pracownika laboratorium, które można zamówić np. przez portal uPacjenta³. To dobre rozwiązanie dla dzieci, seniorów, osób z niepełnosprawnościami czy unikających kontaktu z innymi pacjentami w poczekalni – chociażby z uwagi na obniżoną odporność.

Popularność zyskują również testy apteczne przeprowadzane samodzielnie w domu. Tak zwane testy kasetkowe (przypominające testy ciążowe) gwarantują szybki wynik i są zdecydowanie najtańszą opcją – zapłacimy za nie ok. 15–35 zł. Procedura jest dość prosta: należy nakłuć palec, kroplę krwi umieścić w wyznaczonym miejscu i poczekać około 15 minut. Główną wadą testu kasetkowego jest to, że otrzymujemy jedynie wynik półilościowy, czyli dowiadujemy się, czy poziom witaminy D jest niski, optymalny, czy wysoki (nie poznajemy konkretnej liczby).

Jak interpretować wynik laboratoryjny?

Samodzielna interpretacja wyniku może dać pewien obraz sytuacji, jednak najlepiej skonsultować go z lekarzem, który uwzględni nasze pozostałe problemy zdrowotne i zaleci dalsze postępowanie.

Aktualne progi diagnostyczne określające stężenie 25(OH)D są następujące:

• poniżej 20 ng/ml (50 nmol/L) – niedo­bór (hipowitaminoza), czyli stan, który nale­ży natychmiast leczyć, stosując dawki terapeutyczne;
• od 20 ng/mL (50 nmol/L) do 30 ng/mL (75 nmol/L) – suboptymalne (niewystarczające) zaopatrzenie w witaminę D, które wymaga wy­równania/umiarkowanego zwiększenia dotychczas stosowanej dawki;
• od 30 ng/mL (75 nmol/L) do 50 ng/mL (125 nmol/L) – optymalne (odpowiednie) zaopatrzenie w witaminę D;
• od 50 ng/mL (125 nmol/L) do 100 ng/mL (250 nmol/L) – wysoka podaż witaminy D;
• powyżej 100 ng/ml (250 nmol/L) – zwiększone ryzyko zatrucia⁴.

Zatrucie witaminą D₃ definiuje się jako stan, któremu towarzyszą: hiperkalcemia, hiperfosfatemia, hiperkalciuria i hamowanie wydzielania parathormonu (PTH) przez przytarczyce. Wówczas należy niezwłocznie przerwać dotychczasowe leczenie, określić stężenie wapnia we krwi i poziom wydalania tego składnika z moczem oraz monitorować stężenie 25(OH)D w surowicy raz w miesiącu aż do osiągnięcia prawidłowego wyniku. Równolegle powinniśmy zweryfikować, czy dotychczasowy schemat leczenia był odpowiedni, zmodyfikować postę­powanie (spożycie, dawkowanie, przestrzeganie zaleceń, rodzaj preparatu), a także sprawdzić, czy możemy mieć nadwrażliwość na witaminę D₃⁴.

Korzyści z badania

Witamina D₃ reguluje wiele ważnych procesów w naszym organizmie, dlatego warto badać jej poziom. Takie badanie może pomóc wykryć problem, zanim zacznie się on poważniej odbijać na zdrowiu.⁵. Dzięki dokładnym wynikom możemy na bieżąco kontrolować działanie suplementacji. Jeśli mimo leczenia stężenie 25(OH)D się nie zmienia, jest to sygnał, żeby przyjrzeć się, czy przyjmujemy właściwy produkt. Precyzyjny dobór ilości przyjmowanych jednostek witaminy D3  ułatwiają leki bez recepty, np.  JUVIT D3 MAX  – produkt dostępny w postaci kropli, dzięki czemu dawkę preparatu można dopasować do zmiennych potrzeb każdego z domowników.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

JUVIT D₃ MAX, 20 000 lU/ml, krople doustne. Skład: 1 ml (40 kropli) roztworu zawiera 0,5 mg cholekalcyferolu (Cholecalciferolum), co odpowiada 20 000 IU witaminy D₃. 1 kropla (0,025 ml) roztworu zawiera 12,5 mikrograma cholekalcyferolu (Cholecalciferolum), co odpowiada 500 IU witaminy D₃. Postać farmaceutyczna: Krople doustne, roztwór. Wskazania do stosowania: Produkt leczniczy przeznaczony jest do stosowania w następujących wskazaniach: Profilaktyka niedoboru witaminy D i stanów wynikających z niedoboru (np. krzywica, osteomalacja) u osób dorosłych, młodzieży, dzieci, niemowląt i noworodków. Leczenie wspomagające osteoporozy u osób dorosłych. Profilaktyka niedoboru witaminy D u kobiet planujących ciążę, będących w ciąży i karmiących piersią, w porozumieniu z lekarzem. Produkt leczniczy może być stosowany w leczeniu niedoboru witaminy D, krzywicy, osteomalacji u pacjentów uprzednio zdiagnozowanych, jako kontynuacja leczenia. Podmiot odpowiedzialny: PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCJI FARMACEUTYCZNEJ HASCO-LEK S.A. 51-131 Wrocław, ul. Żmigrodzka 242 E.

Bibliografia:

1. Kuciński, J., Fryska, Z., Wołejko, A. i in., Current recommendations in Poland for vitamin D supplementation, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 29(4), 2023, s. 277–282, https://doi.org/10.26444/monz/176079.
2. MedlinePlus, Vitamin D Test, https://medlineplus.gov/lab-tests/vitamin-d-test/.
3. uPacjenta, Witamina D metabolit 25(OH), https://upacjenta.pl/katalog-badan/badanie-witamina-d-metabolit-25-oh.
4. Płudowski, P., Kos-Kudła, B., Walczak, M. i in., Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland, „Nutrients”, 15(3), 2023, s. 695, https://doi.org/10.3390/nu15030695.
5. Maciejewska, D., Vitamin D3 deficiencies in children and adults – how to diagnose and treat, „Lekarz POZ”, 6(1), 2020, s. 83-87.